Jak wygląda zakrzepowe zapalenie żylaków?
Zakrzepowe zapalenie żylaków to potoczne określenie zakrzepicy żył powierzchownych, w skrócie SVT, która rozwija się w obrębie żylaków. W żyle położonej blisko skóry powstaje skrzep, a wokół niego miejscowy stan zapalny. Najczęściej zmiana dotyczy kończyn dolnych, zwłaszcza żyły odpiszczelowej lub odstrzałkowej.
Charakterystyczny obraz to bolesny, zaczerwieniony i ciepły pas skóry z twardą żyłą pod spodem. Zmiana często biegnie wzdłuż widocznego żylaka. Żyła może być wyczuwalna jako twardy sznur albo niewielki guzek. Objawy zwykle skupiają się na zajętym odcinku, ale ich wygląd nie pozwala samodzielnie ocenić, jak daleko sięga zakrzep.
Nie każdy pacjent doświadcza wszystkich dolegliwości. Obrzęk bywa niewielki i ograniczony do miejsca zapalenia. Może pojawić się także świąd, uczucie napięcia skóry lub nasilenie bólu podczas stania i chodzenia. Nasilenie bólu nie przesądza jednak o rozległości zmiany ani o ryzyku jej szerzenia się.
Jakie objawy powinny zwrócić uwagę?
Najczęstsze objawy zakrzepowego zapalenia żylaków to:
- ból i tkliwość wzdłuż przebiegu żyły, szczególnie przy dotyku;
- zaczerwienienie i wyraźnie cieplejsza skóra nad zmienionym odcinkiem;
- stwardnienie żyły, wyczuwalne jako sznur lub guzek pod skórą;
- miejscowy obrzęk, uczucie napięcia albo świąd;
- większy dyskomfort podczas dłuższego stania lub chodzenia.
Nowa, bolesna i twarda zmiana w obrębie żylaka powinna skłonić do kontaktu z lekarzem, zwłaszcza jeśli zaczerwienienie szybko się przesuwa, ból narasta albo obrzęk obejmuje coraz większą część kończyny. Nie należy zakładać, że widoczna zmiana jest niegroźna tylko dlatego, że znajduje się blisko powierzchni skóry. Zakrzep może się rozszerzać, a jego położenie względem układu żył głębokich ma znaczenie dla dalszego postępowania.
Duszność, ból w klatce piersiowej, krwioplucie lub omdlenie wymagają pilnej pomocy medycznej. Mogą wskazywać na zatorowość płucną. W takiej sytuacji nie należy czekać na planową wizytę ani próbować łagodzić dolegliwości wyłącznie domowymi sposobami.
Czym SVT różni się od zakrzepicy żył głębokich?
Zakrzepica żył powierzchownych rozwija się w naczyniu położonym blisko skóry, dlatego zmieniony odcinek częściej jest widoczny i wyczuwalny. W zakrzepicy żył głębokich, czyli DVT, skrzep powstaje w głębiej położonych naczyniach. Może powodować ból i obrzęk kończyny, ale objawy bywają mało swoiste, a czasem skąpe.
Te dwa stany nie zawsze występują osobno. Zakrzep w żyle powierzchownej może znajdować się blisko miejsca połączenia z układem głębokim i szerzyć się w jego kierunku. Możliwa jest też współistniejąca DVT. Dlatego sam wygląd skóry ani obecność wyczuwalnego żylaka nie wystarczają, by wykluczyć poważniejszą zakrzepicę.
W metaanalizie obejmującej 22 badania i 4358 osób z SVT współistniejącą DVT stwierdzono u około 18,1% pacjentów, a zatorowość płucną u około 6,9%. Inne opracowanie wskazuje, że DVT wykrywano w USG u około 20-25% osób z SVT. Są to wyniki zbiorcze z różnych populacji, a nie prognoza dla konkretnego pacjenta. Pokazują jednak, dlaczego w odpowiednich przypadkach warto ocenić również układ żył głębokich.
Jak lekarz ocenia zasięg zakrzepu?
Rozpoznanie rozpoczyna się od rozmowy o objawach i czynnikach ryzyka oraz badania kończyny. Przy podejrzeniu zakrzepicy żył powierzchownych w nodze ważnym badaniem jest USG duplex. Pozwala ono określić położenie i długość zakrzepu, sprawdzić jego odległość od połączeń z żyłami głębokimi oraz wykryć ewentualną współistniejącą DVT.
W ocenie ryzyka liczy się nie tylko to, jak bardzo boli zmiana, lecz także jej rozległość i lokalizacja. Długość zakrzepu wynosząca co najmniej 5 cm oraz położenie w odległości do 3 cm od połączenia z żyłą głęboką to przykłady cech, które mogą wpływać na decyzje dotyczące postępowania. Ostateczną ocenę podejmuje lekarz na podstawie badania, USG i indywidualnej sytuacji pacjenta.
Częstość występowania SVT w przeglądach badań oszacowano na około 0,3-1,5 przypadku na 1000 osobolat, a rozpowszechnienie na około 3-11%. Wartości różnią się zależnie od badanej populacji i metod. Nie określają one indywidualnego ryzyka osoby z żylakami, ale pokazują, że problem dotyczy różnych grup pacjentów.
Kto jest bardziej narażony i jakie leczenie może być potrzebne?
Żylaki i przewlekła niewydolność żylna sprzyjają zastojowi krwi, a tym samym powstawaniu zakrzepów. Ryzyko mogą zwiększać również starszy wiek, ciąża, otyłość, palenie tytoniu, unieruchomienie, niedawna operacja, infekcja oraz aktywny nowotwór. Występowanie jednego lub kilku czynników ryzyka nie oznacza, że zakrzep na pewno się rozwinie, ale warto poinformować o nich lekarza.
Leczenie zależy od objawów, wyniku USG, długości zakrzepu i jego odległości od układu głębokiego. Krótkie zmiany położone z dala od żył głębokich mogą wymagać przede wszystkim łagodzenia dolegliwości i obserwacji zaleconej przez lekarza. Zakrzepy rozleglejsze lub położone blisko połączeń z żyłami głębokimi mogą wymagać leków przeciwkrzepliwych. Nie należy samodzielnie rozpoczynać takiego leczenia ani dobierać leków na podstawie wyglądu żylaka.
Jeśli pojawił się nowy, bolesny, zaczerwieniony i twardy odcinek żyły, skontaktuj się z lekarzem, szczególnie gdy zmiana się rozszerza lub masz czynniki ryzyka zakrzepicy. Badanie i właściwa ocena zasięgu zakrzepu pomagają dobrać postępowanie oraz sprawdzić, czy nie doszło do zajęcia żył głębokich.
Źródła
- https://bestpractice.bmj.com/topics/en-us/335
- https://www.medonet.pl/choroby-od-a-do-z/choroby-ukladu-krazenia/zapalenie-zyl-w-nodze-jak-rozpoznac-objawy-i-kiedy-isc-do-lekarza/tfkppk6
- https://www.thamesvalleyformulary.nhs.uk/docs/files/Berkshire_West_Use%20_Only_Guideline_for_the_Management_of_Superficial_Vein_Thrombosis.pdf?UNLID=8509775192026111181132
- https://consultqd.clevelandclinic.org/management-of-lower-extremity-venous-thromboembolism
- https://www.merckmanuals.com/professional/cardiovascular-disorders/peripheral-venous-disorders/superficial-venous-thrombosis